Logo rhenensebetuwsecourant.nl


Diederik Buddingh van Steenhouwerij Buddingh legt de laatste hand aan de renovatie van het ornament. Die staat nu op een sokkel en met verklarende tekst erbij. (Foto: R. ten Brinke)
Diederik Buddingh van Steenhouwerij Buddingh legt de laatste hand aan de renovatie van het ornament. Die staat nu op een sokkel en met verklarende tekst erbij. (Foto: R. ten Brinke) (Foto: )

Ornament Winterpaleis terug

Misschien was dit wel het meest onopvallende stuk in het centrum van Rhenen: een ornament, overgebleven van het Winterpaleis van Frederik V van de Palts en Elisabeth Stuart, de Winterkoning en - Winterkoningin van Rhenen. Zij hielden vierhonderd jaar geleden in de zomer hun verblijf in Rhenen. Komende zaterdag om 10.15 uur keert het gerestaureerde ornament terug waar het oorspronkelijk stond. Met dank aan een Veenendaalse steenhouwerij, een gulle gever en de gemeente Rhenen.

Rhenen/Veenendaal - Aan de Winterkoning herinneren nog maar een paar zaken in het Rhenense. Natuurlijk de straatnaam Frederik van de Paltshof, de ventweg langs de doorgaande Herenstraat zeg maar, en enige ornamenten. Want toen het paleis werd afgebroken zwermden stukken uit over de stad en ommelanden. Eén stuk werd verwerkt in een bankje. Juist deze wordt nu herplaatst.

Lang verhaal

Aan dit ornament kleeft een lang verhaal waarbij zelfs koningin Wilhelmina deel van uitmaakt. Met haar geldelijke steun kon het ornament namelijk in een blijvende herinnering worden omgezet. Zij hield daarmee de nagedachtenis aan de kleinzoon van Prins Willem I van Oranje in Rhenen levend.

In april 1908 werden aan de voorzitter van de in het najaar van 1907 opgerichte Oudheidkamer Rhenen e.o. - Dr R. Jesse - enkele elementen van de poort van het in 1812 afgebroken Koningshuis aangeboden. Dit Koningshuis was in 1629/1630 gebouwd door Frederik van de Palts op de plaats van het Agnietenconvent. Frederik, in 1613 gehuwd met de Engelse koningsdochter Elizabeth Stuart, was in 1619 door Boheemse protestanten gekozen tot hun koning. De katholieke Duitse keizer ging hiermee niet accoord en een veldslag bij de Wittenberg bij Praag in 1620 was het gevolg. Deze veldslag verloor Frederik en hij vluchtte met zijn gevolg naar de Nederlanden, waar hij door zijn ooms, de prinsen Maurits en Frederik Hendrik werd opgevangen. Omdat hij slechts één winter koning is geweest wordt Frederik ook wel de Winterkoning genoemd. Frederik en Elizabeth kregen de leegstaande woning van Johan van Oldenbarneveldt in 's Gravenhage aangeboden. Voor hun zomerverblijf lieten zij echter hun oog vallen op Rhenen, de omgeving deed hen denken aan hun Heidelberg.
Frederik heeft niet lang kunnen genieten van zijn Koningshuis want hij overleed in 1632 tijdens een van zijn reizen in Duitsland. Elizabeth Stuart bleef tot haar vertrek naar Engeland in 1660 gebruikmaken van het Koningshuis. Door vererving kwam het Koningshuis via het koninkrijk Hannover rond 1730 in bezit van het Engelse Koningshuis. In 1795/1796 werd het Rhenense zomerverblijf gebruikt/misbruikt door Staatse, Engelse en Duitse troepen in hun strijd tegen de Fransen met hun Vrijheid, Gelijkheid en Broederschap. In 1812 was het gebouw dermate verwaarloosd en uitgewoond dat het werd gesloopt.

Aanbieding

Honderd jaar later werden aan de toenmalige voorzitter van de vereniging Oudheidkamer Rhenen en Omstreken, dr. Roelof Jesse, enkele bewaard gebleven elementen van het Koningshuis aangeboden. Deze sierden ooit de ingang van het paleis. Jesse wilde het ornament een waardige plek in Rhenen geven. Hij nam zelfs contact op met de koningin. Die schonk hem 25 gulden waarmee de weg geëffend werd om meerdere sponsors te vinden. Het werd geplaatst in de tuin aan de straatzijde van het pand van de latere tandarts Van der Spoel, nu De Koningshof.

Op 13 april 1908 schreef Jesse in zijn eerste inventarisboek een geschenk in van wijlen mejuffrouw P. Roghair. Het bestond uit twee zijstukken van zandsteen met lofwerk versierd van de hoofdpoort van het koningshuis (inv.nr. 40), en de sluitsteen van de boog van deze poort (inv.nr. 41). Later heeft Jesse daar bijgeschreven: 'Nu uitmakende 't Monument op 't Hof van Frederik v.d. Paltz en Elizabeth van Engeland'. Dat had Jesse voor elkaar gekregen met onder andere een gift van koningin Wilhelmina. Een van de nota's van het maken van dit monument is bewaard gebleven, een rekening van 10 juli 1909 van fl. 6,00 van Huis- en Decoratieschilders O. Meijer en Zonen 'Voor het vergulden van Letteren op een gedenksteen van de Oudheidkamer, 75 letters a 8 cent'. Het werd geplaatst in de tuin aan de straatzijde van het pand van de latere tandarts Van der Spoel, waar nu appartementencomplex De Koningshof staat.

Nog weer honderd jaar later was dit monument toe aan een grondige restauratie. In het januarinummer 2015 van het tijdschrift Oud Rhenen verscheen een artikel over de deplorabele toestand van het monument van Frederik V van de Palts en Elizabeth Stuart. Het leverde een reactie op van een verenigingslid dat de restauratie wilde betalen. Door de renovatie van de binnenstad, duurde dit wat langer. Die startte vorig najaar zodat in november 2017 het monument kon worden overgebracht naar de gemeentewerf op Remmerden.

Naar Veenendaal

Op 24 april werden de elementen naar Buddingh Natuursteen in Veenendaal gebracht om te worden gerestaureerd. Daar zag men al snel dat het niet met harde middelen kon worden schoongemaakt. Niet zandstralen dus. Er had zich in de loop van de tijd patina op gevormd dat als een beschermde laag werkte. In goed overleg met Buddingh Natuursteen in Veenendaal over de soort en mate van restauratie en dankzij een donatie kan het gerestaureerde monument zaterdag door voorzitter Wim van Ommeren worden aangeboden aan de Rhenense bevolking. Het komt dan ook beter zichtbaar te staan op een sokkel met een tekstplaat erbij.

Meer berichten

Shopbox